.jpg)
Kompostowanie to biologiczny proces rozkładu materii organicznej, w wyniku którego powstaje kompost — wartościowy nawóz i poprawiacz struktury gleby. W warunkach domowych można je prowadzić zarówno w przydomowym ogrodzie, jak i na balkonie czy nawet w kuchni. W Polsce kompostowanie bioodpadów jest uwzględnione w krajowej strategii gospodarki odpadami — gminy, które prowadzą kompostowniki zbiorowe, osiągają wyższe poziomy recyklingu.
Rodzaje domowych kompostowników
Kompostownik ogrodowy (przydomowy)
Najprostszy rodzaj kompostownika to pryzma — kopiec bioodpadów usypany bezpośrednio na ziemi lub w wydzielonym miejscu w ogrodzie. Bardziej praktycznym rozwiązaniem jest kompostownik skrzynkowy — pojemnik o objętości od 200 do 1000 litrów, zazwyczaj wykonany z tworzywa sztucznego lub drewna, z otwieraną pokrywą i klapą do pobierania gotowego kompostu od dołu.
Skrzynkowe kompostowniki plastikowe są dostępne w sklepach ogrodniczych i przez internet. W Polsce wiele gmin i urzędów marszałkowskich prowadziło programy dystrybucji kompostowników dla mieszkańców domów jednorodzinnych — warto sprawdzić, czy taki program jest dostępny w Twojej gminie.
Kompostownik ogrodowy umieszcza się w miejscu zacienionym lub półcienionym, bezpośrednio na ziemi (to ważne — mikroorganizmy i dżdżownice migrują z gleby do kompostu). Minimalna odległość od granicy działki wynosi zazwyczaj 2 metry, od okien i drzwi — 5 metrów.
Kompostownik balkonowy (wermikompostownik)
Mieszkańcy bloków i osoby bez ogrodu mogą prowadzić kompostowanie w wermikompostowniku — pojemniku, w którym bioodpady przetwarzają dżdżownice kompostowe (Eisenia fetida, zwane też dżdżownicami kalifornijskimi). Wermikompostowniki zajmują mało miejsca (od 40×40×30 cm wzwyż), nie wydzielają nieprzyjemnych zapachów przy prawidłowym użytkowaniu i można je trzymać w kuchni lub na balkonie.
Dżdżownice kompostowe można kupić w sklepach ogrodniczych lub zamówić online. Na początku wystarczy ok. 500 g dżdżownic na pojemnik o objętości 30–40 litrów.
Uwaga dotycząca wermikompostownika: Dżdżownice kompostowe nie przeżywają temperatur poniżej 5°C ani powyżej 30°C. W zimie należy przenieść pojemnik do ogrzewanego wnętrza.
Co można kompostować
Prawidłowy kompost wymaga mieszanki materiałów bogatych w węgiel (tzw. brązowe) i bogatych w azot (tzw. zielone), w proporcji około 3:1 (obj.) na korzyść materiałów brązowych.
| Materiały „brązowe" (węgiel) | Materiały „zielone" (azot) |
|---|---|
| Suche liście | Obierki warzyw i owoców |
| Słoma i siano | Resztki surowych warzyw |
| Tektura i papier (niezadrukowany / bez farb UV) | Fusy z kawy i herbaty |
| Gałązki ogrodowe (rozdrobnione) | Skoszona trawa (cienka warstwa) |
| Trociny z drewna nieimpregnowanego | Skorupki jaj |
| Kora drzewna | Kwiaty i rośliny ogrodowe |
Czego nie wrzucać do kompostownika
- Mięso, ryby i nabiał — przywabiają gryzonie i szkodniki, mogą powodować nieprzyjemny zapach. Wyjątek: niektóre systemy bokashi i bioreaktory przemysłowe radzą sobie z tymi odpadami.
- Olej i tłuszcze kuchenne — spowalniają napowietrzenie kompostu, należy je oddać do specjalnych pojemników lub PSZOK.
- Rośliny chore i zaatakowane przez szkodniki — patogeny mogą przeżyć w kompoście i zainfekować ogród.
- Chwasty z dojrzałymi nasionami — nasiona przetrwają kompostowanie i rozsiną się w ogrodzie.
- Popiół z węgla lub drewna impregnowanego — zawiera substancje szkodliwe. Popiół z czystego drewna opałowego można dodawać w małych ilościach.
- Ziemia i kamienie — nie ulegają rozkładowi, zmniejszają skuteczność kompostu.
Jak pielęgnować kompostownik
Napowietrzanie
Mikroorganizmy odpowiedzialne za rozkład potrzebują tlenu. Kompost należy przekopywać lub mieszać co 2–4 tygodnie. Można też wsadzić w pryzmę perforowane rury PVC — zapewnią stały dopływ powietrza bez konieczności częstego mieszania.
Wilgotność
Kompost powinien mieć wilgotność zbliżoną do wyciśniętej gąbki — wilgotny, ale nie ociekający. Zbyt suchy kompost nie rozkłada się (wówczas podlewamy), zbyt mokry gnije i śmierdzi (wówczas dodajemy materiały brązowe i mieszamy).
Czas dojrzewania
Gotowy kompost ogrodowy jest dostępny po 3–12 miesiącach w zależności od temperatury, składu i intensywności pielęgnacji. Kompost pryzmowy aktywnie mieszany latem może dojrzeć w ok. 3 miesiące. Zimą proces zwalnia lub zatrzymuje się.
Dojrzały kompost ma ciemnobrązową barwę, ziemisty zapach i sypką strukturę. Nie można w nim rozróżnić poszczególnych składników.
Kompostowanie a przepisy
Od 6 września 2021 r. właściciele nieruchomości jednorodzinnych w Polsce mogą uzyskać zwolnienie lub obniżkę opłaty za odbiór odpadów komunalnych, jeśli kompostują bioodpady we własnym kompostowniku przydomowym (art. 6j ust. 3b–3d ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach). Wysokość zwolnienia lub ulgi ustala rada gminy. W przypadku skorzystania z tego zwolnienia gmina może przeprowadzić kontrolę — brak kompostownika lub jego nieprawidłowe użytkowanie skutkuje utratą ulgi.
Zastosowanie gotowego kompostu
Dojrzały kompost stosuje się jako nawóz organiczny i poprawiacz struktury gleby:
- do zaściółkowania grządek warzywnych — warstwa 3–5 cm na wiosnę,
- jako składnik podłoży do doniczek (max. 30% objętości),
- do nawożenia trawnika — rozsyp cienką warstwę i wgrabuj,
- przy sadzeniu drzew i krzewów — wymieszaj z glebą w dołku.